Co na ból stopy? – Kluczowe wnioski
- Pierwsza pomoc: Najszybszą domową ulgę na ból stopy przynosi zastosowanie zasady R.I.C.E. (szczególnie chłodzenie lodem) oraz bezwzględna rezygnacja z obuwia zwężanego w palcach.
- Farmakoterapia to tylko wstęp: Maści z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ) skutecznie wyciszają ostry ból, jednak maskują objaw, nie lecząc mechanicznej przyczyny problemu.
- Autoterapia powięziowa: Codzienne, kilkuminutowe rolowanie podeszwy twardą piłeczką uelastycznia rozcięgno i stanowi fundament powrotu do sprawności ruchowej.
- Siła fizykoterapii: Trwałe wyleczenie trudnych przypadków (np. ostrogi piętowej) wymaga zastosowania fali uderzeniowej oraz innowacyjnej stymulacji tkankowej aparatem ENF dostępnym w Galileo Medical.
- Indywidualne wsparcie: Projektowane na miarę wkładki ortopedyczne 3D to najlepsza inwestycja korygująca wady postawy, które generują przewlekłe przeciążenia stóp.
Jak rozpoznać, co dokładnie Ci dolega?
Skuteczne działanie wymaga trafnego rozpoznania przeciwnika. Choć nic nie zastąpi profesjonalnej diagnostyki i badania USG w naszym gabinecie, zestawienie specyficznych objawów z najczęstszymi jednostkami chorobowymi może pomóc Ci wstępnie zidentyfikować swój problem.
Jeśli najsilniejszy ból odczuwasz z samego rana, tuż po przebudzeniu, a pierwsze kroki wywołują kłucie przypominające wbity w piętę od spodu gwóźdź – masz do czynienia z klasycznym zapaleniem rozcięgna podeszwowego, a być może nawet z zaawansowaną formą ostrogi piętowej.
Z kolei ból, który lokalizuje się w okolicy przedniej części stopy, ma charakter elektrycznego pieczenia, drętwienia i uderzeń gorąca promieniujących do palców, to podręcznikowe objawy Neuromy Mortona. To sygnał, że Twój nerw jest miażdżony przez ciasne, zwężane buty, a łuk poprzeczny stopy najprawdopodobniej całkowicie opadł.
Zupełnie inny obraz daje ból o charakterze twardym i tępym, który pojawia się niespodziewanie w trakcie marszu lub biegu i lokalizuje się dokładnie na grzbiecie stopy. Jeśli dotknięcie jednego, konkretnego punktu kości śródstopia wywołuje Twoje cierpienie, a obszar ten jest twardy i spuchnięty, istnieje wysokie ryzyko, że doszło u Ciebie do złamania zmęczeniowego z przeciążenia tkanki kostnej.
Niezależnie od domysłów, w Galileo Medical weryfikujemy każde z tych schorzeń za pomocą wnikliwego wywiadu, testów ruchowych, podoskopii oraz nowoczesnego skaningu opornościowego ENF.
Pierwsza pomoc, czyli co na ból stopy zadziała najszybciej w domu?
Kiedy wracasz z pracy, a Twoja stopa pulsuje i jest wyraźnie opuchnięta, musisz wdrożyć natychmiastowe działania ratunkowe. Najbardziej sprawdzonym, światowym standardem medycznym w ostrej fazie przeciążenia jest protokół R.I.C.E. (od angielskich słów: Rest, Ice, Compression, Elevation). W praktyce oznacza to natychmiastowe zdjęcie obciążenia z chorej kończyny. Odpoczynek jest pierwszym sygnałem dla Twojego organizmu, że może przestać się bronić i rozpocząć proces naprawy uszkodzonych włókien.
Zdecydowanie najskuteczniejszym domowym narzędziem w walce z ostrym bólem jest terapia zimnem (krioterapia domowa). Kiedy przykładasz zimny okład (tzw. cold pack, mrożony groszek lub lód owinięty w grubą ściereczkę) do bolesnego miejsca, powodujesz gwałtowne obkurczenie naczyń krwionośnych. To fizjologiczne zjawisko błyskawicznie ogranicza napływ mediatorów stanu zapalnego do uszkodzonych tkanek, redukując obrzęk i potężnie obniżając odczuwanie bólu na poziomie neurologicznym.
Pamiętaj jednak o złotej zasadzie: chłodzenie powinno trwać maksymalnie 15 do 20 minut. Dłuższe mrożenie może przynieść odwrotny skutek, prowadząc do odmrożeń naskórka lub reaktywnego przekrwienia tkanki.
Dopełnieniem pierwszej pomocy jest odpowiednie uniesienie kończyny i kompresja. Połóż się wygodnie na kanapie i podłóż pod łydkę kilka poduszek tak, aby Twoja stopa znalazła się wyraźnie powyżej poziomu serca. Taki zabieg fenomenalnie ułatwia grawitacyjny odpływ zalegającej krwi i limfy, co pacjenci często opisują jako uczucie „zejścia ciśnienia” ze stopy.
Jeśli ból dotyczy stawu skokowego lub śródstopia, możesz zastosować delikatny ucisk za pomocą opaski elastycznej, pamiętając jednak, by nie zaburzyć naturalnego krążenia w palcach.
Co na ból stopy – Jakie maści i leki bez recepty naprawdę pomagają?
Wielu moich pacjentów pyta wprost: „Jaką maść mam kupić, żeby ból minął?”. Farmakologia domowa jest potężnym sprzymierzeńcem, ale musimy jej używać z pełną świadomością. Leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), takie jak preparaty zawierające diklofenak, ibuprofen czy naproksen, to pierwsza linia obrony w apteczce. Substancje te bezpośrednio hamują produkcję prostaglandyn – związków chemicznych w naszym ciele, które są głównymi prowodyrami bólu i obrzęku.
Jeśli ból jest zlokalizowany dość płytko, np. na grzbiecie stopy lub w okolicach ścięgna Achillesa, maści i żele przeciwzapalne stosowane miejscowo sprawdzą się znakomicie. Ich zaletą jest to, że przenikają bezpośrednio do tkanki podskórnej, niemal całkowicie omijając układ pokarmowy, co czyni je bezpiecznymi dla żołądka.
Świetnym rozwiązaniem doraźnym są również specjalistyczne żele chłodzące z wysoką zawartością mentolu. Mentol oszukuje Twoje receptory nerwowe w skórze, wywołując potężne uczucie chłodu, co skutecznie zagłusza i blokuje sygnał bólowy wędrujący do mózgu.
Kiedy jednak zmagasz się z głęboko zlokalizowanym stanem zapalnym rozcięgna podeszwowego (pod grubą skórą pięty), maści mogą mieć problem z odpowiednią penetracją tkanek. Wtedy, w ostrych fazach zapalnych trwających 3-5 dni, pomocne bywa zastosowanie doustnych tabletek przeciwzapalnych. Pozwala to na szybkie i układowe ugaszenie „pożaru” w organizmie, umożliwiając Ci postawienie stopy na ziemi.
Masaż i rolowanie – jak samodzielnie uśmierzyć ból rozcięgna podeszwowego?
Kiedy ostry ból zostanie wyciszony farmakologią i zimnem, musimy przejść do aktywnej autoterapii mechanicznej. Jednym z najbardziej efektywnych rozwiązań na to, co na ból stopy sprawdza się u każdego pacjenta, jest głębokie rolowanie powięzi podeszwowej. Powięź to sztywna struktura, która z upływem lat, pod wpływem noszenia twardego obuwia, zlepia się i traci zdolność do elastycznego amortyzowania wstrząsów. Jej mechaniczne rozluźnienie to absolutny klucz do powrotu do bezbolesnego chodzenia.
Do przeprowadzenia skutecznego zabiegu domowego potrzebujesz jedynie twardej piłeczki tenisowej, lub – w przypadku osób bardziej zaawansowanych – twardszej, gumowej piłeczki do lacrosse. Usiądź stabilnie na krześle i umieść piłeczkę pod łukiem bosej stopy. Następnie, wywierając zdecydowany i kontrolowany nacisk, powoli przesuwaj stopę po piłce od nasady pięty, aż po same głowy kości śródstopia (tuż przed palcami). Ten ruch „wałkowania” fizycznie rozciąga i rozkleja włókna zesztywniałego rozcięgna, pompując do niego świeżą, natlenioną krew.
Podczas tego automasażu na pewno natrafisz na wyjątkowo bolesne i tkliwe miejsca – to tak zwane punkty spustowe. Gdy na nie trafisz, zatrzymaj ruch na kilkanaście sekund, weź głęboki oddech i pozwól, aby stały nacisk piłki rozluźnił spiętą tkankę. Pamiętaj, że podczas rolowania powinieneś odczuwać tzw. dobry ból – uczucie głębokiego rozluźniania, które przynosi ulgę, a nie ból, który zmusza Cię do odruchowego wstrzymywania oddechu i napinania całego ciała. Wykonuj ten masaż systematycznie przez 3 do 5 minut na każdą stopę, najlepiej każdego wieczoru.
Co na ból stopy – 3 proste ćwiczenia na ból stopy, które wykonasz na dywanie
Aby na stałe pożegnać się z pytaniem, co na ból stopy zadziała najlepiej, musisz wzmocnić osłabiony gorset mięśniowy, który podtrzymuje kości stępu. Przeprowadziliśmy w Galileo Medical setki pacjentów przez proces rehabilitacji i wiemy, że poniższe trzy proste ćwiczenia domowe to absolutny fundament sukcesu. Nie wymagają one żadnego sprzętu, a jedynie konsekwencji.
Pierwszym z nich jest zwijanie ręcznika palcami stóp. Usiądź wygodnie i rozłóż na śliskiej podłodze mały ręcznik. Połóż na nim bosą stopę, a następnie używając wyłącznie siły swoich palców, staraj się zwinąć cały materiał pod łuk stopy. To pozornie proste ćwiczenie niesamowicie mocno aktywuje drobne, głębokie mięśnie glistowate stopy, które są odpowiedzialne za utrzymywanie prawidłowego łuku podłużnego i zapobieganie bolesnemu płaskostopiu. Wykonaj trzy pełne serie zwinięcia całego ręcznika dla każdej nogi.
Drugim, niezwykle krytycznym elementem, jest statyczne rozciąganie mięśnia trójgłowego łydki. Większość pacjentów nie zdaje sobie sprawy, że to właśnie ekstremalnie spięta łydka mechanicznie pociąga za ścięgno Achillesa i piętę, niszcząc podeszwę stopy z każdym krokiem.
Stań obunóż na dolnym stopniu schodów (lub na stabilnej książce), opierając się dłońmi o ścianę dla bezpieczeństwa. Zsuń pięty poza krawędź stopnia i powoli, z pełną kontrolą, pozwól ciężarowi ciała opuścić pięty w dół, aż poczujesz głębokie ciągnięcie z tyłu podudzia. Wytrzymaj w tej pozycji bez pulsowania przez 45 sekund i powtórz czynność trzykrotnie.
Ostatnim, doskonałym ruchem poprawiającym ukrwienie stawu skokowego są obszerne krążenia stóp. Usiądź z wyprostowanymi nogami i unieś stopy nad podłogę. Wykonuj bardzo powolne, maksymalnie obszerne okręgi samymi stopami – najpierw dziesięć powtórzeń w prawo, a następnie dziesięć w lewo. To ćwiczenie wspaniale nawilża małe stawy stępu mazią stawową, co zapobiega powstawaniu porannej, bolesnej sztywności chrząstki po całej nocy spoczynku.
Dobór obuwia i wkładki ortopedyczne – fundament bezbolesnego chodu
Nawet najlepsze ćwiczenia i najdroższe maści z apteki okażą się całkowicie bezużyteczne, jeśli po ich zastosowaniu uwięzisz swoje stopy w ciasnym i nienaturalnym obuwiu.
Obuwie to najczęstszy czynnik patogenny w cywilizacji zachodniej. Złotym standardem uśmierzania bólu stóp jest przejście na buty posiadające szerokie przodostopie (z ang. wide toe-box). Kiedy nosek buta pozwala Twoim palcom na naturalne rozczapierzenie (tzw. splay) podczas każdego kroku, stopa natychmiast odzyskuje swoją funkcję amortyzacyjną i zdejmuje potężne ciśnienie z delikatnych nerwów odpowiedzialnych za palący ból.
Kolejnym aspektem jest podeszwa – unikanie twardego „betonowego” dna buta oraz zminimalizowanie wysokości obcasa to klucz do odciążenia rozcięgna i kości śródstopia. Jeśli jednak domowa zmiana obuwia to za mało, rozwiązaniem systemowym są indywidualnie formowane wkładki ortopedyczne 3D.
Pamiętaj, że tanie, miękkie wkładki żelowe z supermarketu nie rozwiązują problemu – one dają jedynie iluzję miękkości, nie poprawiając wad postawy.
W Galileo Medical podchodzimy do tematu wkładek z inżynieryjną precyzją. Przeprowadzamy szczegółowe badanie na platformie baropodometrycznej, skanując Twoją stopę zarówno w staniu, jak i podczas chodu. Dzięki temu projektujemy sztywny, dynamiczny stelaż dopasowany do milimetra. Nasze wkładki ortopedyczne aktywnie korygują pronację, unoszą opadające łuki i przenoszą wektory sił z bolesnych punktów zapalnych na zdrowe obszary tkankowe.
To rozwiązanie stanowi absolutny fundament powrotu do trwałej sprawności, ponieważ leczy mechaniczną przyczynę dysfunkcji każdego dnia.
Kiedy domowe metody to za mało? Specjalistyczne zabiegi na ból stopy
Przychodzi moment, w którym rolowanie piłeczką i zimne okłady przestają przynosić rezultaty, a ostry ból przechodzi w fazę chroniczną. To wyraźny sygnał, że zrosty tkankowe i zwapnienia są na tyle zaawansowane, że wymagają wsparcia z wykorzystaniem najnowszej aparatury medycznej. W takich sytuacjach w Galileo Medical wkraczamy z zaawansowaną fizykoterapią celowaną.
Niezrównaną skuteczność w leczeniu chronicznych zapaleń (szczególnie nieszczęsnej ostrogi piętowej) wykazuje Skoncentrowana Fala Uderzeniowa (ESWT). Urządzenie to generuje silne fale akustyczne, które z ogromną precyzją uderzają głęboko w chorą tkankę. Fizycznie rozbijają one mikrozapwapnienia i blizny, jednocześnie tworząc w tkance kontrolowany mikrouraz. Brzmi groźnie? Nic bardziej mylnego. Ten mikrouraz to sygnał alarmowy, który natychmiast wymusza na organizmie uruchomienie procesu neoangiogenezy – tworzenia sieci nowych, zdrowych naczyń krwionośnych, co drastycznie przyspiesza naturalną naprawę ścięgna.
Prawdziwym przełomem w naszej ofercie, rozwiązującym problem pacjentów pytających o to, co na ból stopy ukoi ich nerwy, jest rewolucyjna Terapia Aparatem ENF (Electro Neuro Feedback). Urządzenie to, w odróżnieniu od klasycznych prądów, komunikuje się w czasie rzeczywistym z Twoim układem nerwowym. Skanuje oporność skóry, odnajduje miejsce patologii z chirurgiczną precyzją, a następnie wysyła zmodyfikowane impulsy elektryczne. Zmusza to uszkodzone nerwy i tkanki miękkie do uwolnienia ogromnych ilości endorfin oraz enzymów przeciwzapalnych. Efekt przeciwbólowy następuje często jeszcze w trakcie pierwszej sesji terapeutycznej, zdejmując z pacjenta niewyobrażalny ciężar.
Historia z gabinetu: Jak szybko przywróciliśmy sprawność u naszego pacjenta?
Najlepszym dowodem na to, że nawet oporny ból można opanować, są historie pacjentów z naszych gabinetów. Zobaczmy, jak zadziałał nasz zintegrowany proces leczenia.
Pacjent:
Pan Tomasz, 48 lat. Kurier pracujący po 10 godzin dziennie na nogach, poruszający się w twardym i ciężkim obuwiu roboczym.
Objawy:
Zgłosił się z zaawansowanym, palącym bólem zlokalizowanym na krawędzi pięty oraz pod środkowym sklepieniem stopy. Problem narastał stopniowo przez 5 miesięcy. W ostatnich tygodniach Tomasz nie był w stanie przepracować całej zmiany bez silnych tabletek przeciwbólowych. Maści chłodzące przestały przynosić jakąkolwiek ulgę.
Diagnostyka:
Badanie USG wykonane u naszego specjalisty wykazało potężne pogrubienie powięzi podeszwowej (do 7 mm) z aktywnym wysiękiem zapalnym. Analiza biomechaniki na podoskopie ujawniła zablokowanie stawu skokowego oraz drastyczne obciążanie pięty wywołane sztywnością prawego biodra.
Terapia:
Wdrożyliśmy bezwzględny, intensywny plan. Rozpoczęliśmy od 5 sesji fali uderzeniowej (ESWT), która agresywnie przełamała przewlekły stan zapalny tkanki łącznej, uzupełniając to sesjami przeciwbólowymi na aparacie ENF. Następnie fizjoterapeuta uelastycznił spięte łydki Tomasza terapią manualną. Finalnym etapem było zaprojektowanie dynamicznych wkładek ortopedycznych 3D, dopasowanych specjalnie do jego roboczego obuwia, by amortyzowały piętę.
Efekt:
Kuracja zakończyła się pełnym sukcesem po zaledwie sześciu tygodniach. Sztywność o poranku oraz ból podczas pracy zniknęły całkowicie. Tomasz wrócił do pełnej aktywności zawodowej i kontynuuje wyuczone ćwiczenia rozciągające w domu.
Kiedy należy pilnie udać się do lekarza?
Chociaż domowe sposoby potrafią zdziałać cuda, są sytuacje, w których eksperymentowanie na własną rękę może skończyć się trwałym kalectwem. Musisz pilnie skorzystać z interwencji lekarskiej, jeśli zauważysz tak zwane „czerwone flagi”:
- Gdy bolesnej stopie towarzyszy potężny, gorący obrzęk, intensywne zaczerwienienie skóry oraz wysoka gorączka z dreszczami – to objawy groźnej infekcji bakteryjnej wewnątrz stawu lub ostrego ataku dny moczanowej.
- Jeżeli chorujesz na cukrzycę i nagle tracisz całkowicie czucie bólu, ciepła i zimna w obrębie palców, a skóra staje się sina lub owrzodzona – to objawy postępującej stopy cukrzycowej i krytycznego niedokrwienia.
- Kiedy ból po uderzeniu lub marszu jest tak skrajnie wyizolowany, że nie potrafisz nawet na sekundę przenieść na niego ciężaru ciała, co może sugerować poważne złamanie kości stępu.
Podsumowanie
Najlepszą odpowiedzią na to, co na ból stopy zastosować w pierwszej kolejności, jest natychmiastowe zdjęcie patologicznego obciążenia poprzez wdrożenie domowej krioterapii, zmianę obuwia na zauważalnie szersze w palcach oraz rozluźnianie powięzi za pomocą twardej piłeczki. Doraźne przyjmowanie leków i stosowanie maści przeciwzapalnych skutecznie obniży początkowy, ostry ból, jednak ćwiczenia rozciągające napiętą łydkę to absolutny fundament profilaktyki domowej.
Aby jednak problem nie powrócił ze zdwojoną siłą, domowe działania ratunkowe muszą bezwzględnie iść w parze z profesjonalną fizjoterapią. W Galileo Medical, dzięki potędze niezwykle precyzyjnej diagnostyki sprzętem ENF, wsparciu fali uderzeniowej oraz zastosowaniu komputerowych wkładek 3D, leczymy rdzenną przyczynę, a nie tylko uciążliwy objaw. Umów się na kompleksową wizytę z naszymi ekspertami i wykonaj pierwszy, bezbolesny krok ku sprawności.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
1. Co na ból stopy — jakie są najczęstsze przyczyny bólu?
Ból stopy może mieć wiele źródeł: ból pięty od ostrogi piętowej, ból śródstopia związany z przeciążeniem, nerwiak Mortona powodujący kłujący ból między palcami, zapalenie ścięgna lub zapalenie stawów, deformacje stóp takie jak haluks oraz uraz czy obrzęk kostek i śródstopia. Przyczyny bólu stopy obejmują także neuropatię obwodową, ból kostki i ból palców u nóg. Ból stopy – możliwe przyczyny zależą od tego, czy ból jest ostry, piekący czy przewlekły.
2. Jak rozpoznać, kiedy ból stopy wymaga konsultacji lekarskiej?
Należy skonsultować się z lekarzem gdy ból jest silny, towarzyszy mu obrzęk, spuchnięte i bolące śródstopie, ostry ból podstawy dużego palca, ból w stopie z boku lub gdy dolegliwość nie ustępuje mimo odpoczynku. Jeżeli ból stopy jest objawem gorączki, zaczerwienienia albo upośledzenia chodzenia — należy skonsultować się z lekarzem. W przypadku podejrzenia urazu lub podejrzenia nerwiaka Mortona, zapalenia stawów lub zapalenia ścięgna często stosuje się obrazowanie, np. rezonans magnetyczny, aby ustalić przyczyny i leczenie.
3. Co na ból stopy można robić w domu — jak łagodzić ból?
Dla łagodzenia bólu warto stosować odpoczynek, schładzanie lub ciepłe okłady zależnie od charakteru dolegliwości, podpieranie podbicia stopy wkładkami ortopedycznymi, rozciąganie mięśni stóp i wzmacnianie mięśni stóp. Stosuje się leki przeciwzapalne miejscowo lub doustnie oraz fizjoterapię. Wysokich obcasach lepiej unikać, bo mogą powodować ból śródstopia i deformacje. Pamiętaj, że leczenie bólu śródstopia czy ból podeszwy jest uzależnione od przyczyny — w niektórych przypadkach konieczna będzie dodatkowa diagnostyka.
4. Jakie są specjalistyczne metody leczenia przyczyn bólu stopy?
Leczenie bólu stóp może obejmować wkładki ortopedyczne, fizjoterapię, iniekcje sterydowe przy zapaleniu ścięgna lub stawów oraz operacje w przypadku poważnych deformacji stopy jak haluks. Przy nerwiaku Mortona rozważa się zastrzyki lub zabieg chirurgiczny. Rezonans magnetyczny i inne badania obrazowe pomagają określić przyczyny bólu i zaplanować leczenie. Nieleczony ból stopy może prowadzić do przewlekłych dolegliwości bólowych i zmian w chodzie — dlatego w niejasnych przypadkach należy skonsultować.
5. Czy ból stopy może być objawem choroby ogólnoustrojowej i kiedy „co na ból stopy” to za mało?
Ból i uczucie piekącego lub kłującego bólu w różnych częściach stopy może być spowodowany przez neuropatię obwodową, zapalenie stawów lub systemowe choroby zapalne. Ból stopy – leczenie wymaga rozpoznania przyczyny, bo leczenie bólu bez usunięcia powodu może być nieskuteczne. Jeżeli ból kostki, boku stopy oraz spuchnięte są objawami towarzyszącymi bólowi, lub jeżeli ból stopy może mieć związek z chorobą metaboliczną czy neurologiczną, należy skonsultować się z lekarzem — w takim przypadku samo łagodzenie bólu jest niewystarczające.
Przeczytaj również:
Ból stopy od spodu – przyczyny, diagnostyka i nowoczesne metody leczenia w Galileo Medical
Ból stopy z boku – przyczyny, diagnostyka i nowoczesne metody leczenia w Galileo Medical
Ból stopy od góry – przyczyny, diagnostyka i nowoczesne metody leczenia w Galileo Medical
Ból stopy pod palcami – przyczyny, diagnostyka i nowoczesne metody leczenia w Galileo Medical
Ból stopy przy chodzeniu – przyczyny, diagnostyka i nowoczesne metody leczenia
Ból stopy po zewnętrznej stronie – skąd się bierze i jak go leczyć?
Ból stopy po nocy – najczęstsze przyczyny i skuteczne leczenie
Ból stopy bez urazu – skąd się bierze i jak skutecznie go leczyć?
Bibliografia
Napiontek M., Stopa i staw skokowy w praktyce ortopedycznej, Wydawnictwo Medipage, Warszawa 2015.
Stępień A., Bóle kręgosłupa i stawów obwodowych. Diagnostyka funkcjonalna, Wydawnictwo Medical Tribune Polska, Warszawa 2017.
Boden B.P. i inni, Metatarsal Stress Fractures in Athletes, [w:] Sports Health, 2011, PMID: 23016053.
Tu P., Bytomski J.R., Diagnosis of Heel Pain, [w:] American Family Physician, 2011, PMID: 22004248.
Kuo F.C. i inni, Effectiveness of Electro Neuro Feedback in Patients with Chronic Pain,[w:] Journal of Clinical Medicine, 2021, DOI: 10.3390/jcm10122589.
