Dyskopatia szyjna operacja – Kluczowe wnioski:
Zanim zgłębisz szczegóły techniczne, zapoznaj się z 5 fundamentami operacji szyjnej:
- To ostateczność: W 90% przypadków dyskopatię leczy się rehabilitacją. Operacja jest zarezerwowana dla pacjentów z objawami neurologicznymi lub bólem nie do wytrzymania.
- Złoty standard ACDF: Najczęstszy zabieg polega na usunięciu dysku i usztywnieniu dwóch kręgów (implant + płytka). Jest to procedura wysoce skuteczna i bezpieczna.
- Alternatywa ruchoma: U młodszych pacjentów coraz częściej stosuje się sztuczne dyski (artroplastykę), które zachowują ruchomość szyi.
- Szybki powrót: Pacjenci zazwyczaj wstają z łóżka już w 1. dobie po zabiegu, a do domu wychodzą w 2. lub 3. dobie.
- Rehabilitacja to konieczność: Operacja usuwa ucisk, ale to rehabilitacja przywraca funkcję mięśni i nerwów. Bez niej efekt zabiegu może zostać zaprzepaszczony.
Czym jest dyskopatia szyjna i kiedy wymaga operacji?
Dyskopatia szyjna to schorzenie dotyczące krążka międzykręgowego w odcinku szyjnym kręgosłupa, które może prowadzić do poważnych dolegliwości bólowych oraz zaburzeń neurologicznych.
Objawia się najczęściej bólem karku, promieniującym do barku, ramienia lub ręki, a także drętwieniem i osłabieniem siły mięśniowej. Przyczyną rozwoju tej choroby są zarówno mikrourazy powstające podczas codziennych czynności, jak i procesy zwyrodnieniowe związane z wiekiem czy przeciążeniem kręgosłupa. Wpływ na pojawienie się dyskopatii mają również czynniki genetyczne, siedzący tryb życia oraz gwałtowne ruchy głową, np. podczas wypadków komunikacyjnych.
Początkowo leczenie dyskopatii szyjnej opiera się na metodach zachowawczych – stosuje się leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, rehabilitację oraz czasowe unieruchomienie odcinka szyjnego za pomocą kołnierza ortopedycznego. Jednak w sytuacji, gdy objawy utrzymują się przez kilka tygodni mimo intensywnej terapii lub pojawiają się deficyty neurologiczne (np. zaburzenia czucia, osłabienie mięśni rąk), konieczne może być rozważenie leczenia operacyjnego. \
Do typowych wskazań do operacji należą:
- przewlekły ból, który nie ustępuje po leczeniu farmakologicznym i rehabilitacji,
- duża przepuklina krążka międzykręgowego powodująca ucisk na rdzeń kręgowy lub korzenie nerwowe,
- postępujące zaburzenia czucia lub trudności z utrzymaniem przedmiotów w dłoni,
- objawy sugerujące zagrożenie trwałym uszkodzeniem struktur nerwowych.
Nieleczona dyskopatia szyjna może prowadzić do pogorszenia jakości życia i ograniczenia codziennej aktywności. Warto pamiętać o regularnej aktywności fizycznej oraz ergonomii pracy przy komputerze jako elementach profilaktyki tego schorzenia. Jeśli zauważysz u siebie nasilające się objawy bólowe lub zaburzenia neurologiczne – nie zwlekaj z konsultacją u specjalisty.
Wskazania i przeciwwskazania do operacji dyskopatii szyjnej
Decyzja o przeprowadzeniu zabiegu chirurgicznego w przypadku zmian zwyrodnieniowych odcinka szyjnego kręgosłupa opiera się na precyzyjnie określonych kryteriach.
Wskazaniem do operacji są przede wszystkim sytuacje, gdy objawy utrzymują się przez dłuższy czas pomimo intensywnego leczenia zachowawczego – dotyczy to zarówno przewlekłego bólu, jak i postępujących zaburzeń neurologicznych, takich jak osłabienie siły mięśniowej czy utrata czucia w kończynach górnych.
Do najczęstszych przyczyn kwalifikujących do zabiegu należą duża przepuklina krążka międzykręgowego, która wywołuje ucisk na rdzeń kręgowy lub korzenie nerwowe, a także stenoza kanału kręgowego prowadząca do zagrożenia trwałym uszkodzeniem struktur nerwowych.
Wskazaniem może być również nieskuteczność farmakoterapii i rehabilitacji oraz narastające trudności z codziennym funkcjonowaniem.
Nie każdy przypadek wymaga jednak interwencji chirurgicznej. Przeciwwskazania do operacji obejmują m.in. aktywne infekcje w obrębie planowanego pola operacyjnego, zaburzenia krzepnięcia krwi, niestabilność segmentu kręgosłupa czy zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe uniemożliwiające skuteczne przeprowadzenie zabiegu.
Dodatkowo, przeciwwskazaniem mogą być poważne choroby ogólnoustrojowe oraz niewyrównane schorzenia przewlekłe, które zwiększają ryzyko powikłań okołooperacyjnych. W przypadku mniej zaawansowanych zmian lub braku istotnych deficytów neurologicznych zaleca się kontynuowanie leczenia zachowawczego pod kontrolą specjalisty.
“Prawidłowa kwalifikacja do operacji wymaga kompleksowej diagnostyki obrazowej (np. rezonansu magnetycznego) oraz szczegółowej oceny stanu zdrowia pacjenta. Warto pamiętać, że szybka reakcja na niepokojące objawy i regularna współpraca z lekarzem pozwalają ograniczyć ryzyko powikłań oraz zwiększają szanse na pełny powrót do sprawności po ewentualnym zabiegu.” dr n. med. Krzysztof Bojanowski, neurochirurg, Galileo Medical Piaseczno
Rodzaje operacji kręgosłupa szyjnego – ACDF czy sztuczny dysk?
Neurochirurgia dysponuje kilkoma metodami operacyjnymi. Wybór zależy od wieku pacjenta, stopnia zniszczenia dysku i obecności zmian zwyrodnieniowych.
Discektomia z usztywnieniem (ACDF)
To „złoty standard” i najczęściej wykonywany zabieg na świecie. Skrót ACDF oznacza Anterior Cervical Discectomy and Fusion.
- Na czym polega? Chirurg usuwa uszkodzony dysk w całości, uwalniając uciśnięty nerw/rdzeń. W puste miejsce wstawia implant (tzw. klatkę/cage) wypełniony kością lub materiałem kościozastępczym. Często całość stabilizuje tytanową płytką przykręcaną do kręgów.
- Efekt: Dwa sąsiednie kręgi zrastają się w jeden blok kostny (spondylodeza).
- Zalety: Bardzo wysoka skuteczność w usuwaniu bólu, stabilność.
- Wady: Utrata ruchomości na operowanym poziomie (choć przy jednym poziomie jest to mało odczuwalne dla pacjenta).
Artroplastyka (Sztuczny dysk)
To nowoczesna alternatywa dla usztywnienia.
- Na czym polega? Po usunięciu chorego dysku, wstawia się w jego miejsce ruchomą protezę, która naśladuje naturalny ruch (zginanie, rotację).
- Dla kogo? Głównie dla osób młodych, z „czystą” przepukliną (miękką), bez zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych stawów międzykręgowych.
- Zalety: Zachowanie pełnej ruchomości szyi, ochrona sąsiednich poziomów przed przeciążeniem.
Dostęp przedni vs tylny
Większość operacji dyskopatii szyjnej (90%) wykonuje się z dostępu przedniego. Chirurg wykonuje małe (3-4 cm) nacięcie na szyi (zazwyczaj w naturalnej fałdzie skóry, po prawej lub lewej stronie krtani). Dlaczego od przodu, skoro kręgosłup jest z tyłu? Ponieważ od przodu dostęp do dysków jest łatwiejszy, bezpieczniejszy (omija się rdzeń kręgowy) i wiąże się z mniejszym uszkodzeniem mięśni karku.
Przygotowanie do zabiegu i Prehabilitacja w Galileo Medical
W Galileo Medical wyznajemy zasadę, że pacjent musi być przygotowany do operacji nie tylko medycznie, ale i fizycznie.
Konsultacje i badania
Przed zabiegiem konieczna jest wizyta u neurochirurga, ale także u anestezjologa (kwalifikacja do znieczulenia). Często wymagane są badania krwi (morfologia, krzepnięcie, elektrolity), EKG, a czasem RTG klatki piersiowej. Jeśli chorujesz przewlekle (tarczyca, cukrzyca), potrzebna będzie opinia specjalisty. Należy odstawić leki rozrzedzające krew (aspiryna, acard) na kilka dni przed zabiegiem (zgodnie z zaleceniem lekarza!).
Prehabilitacja – Twój kapitał startowy
Im silniejszy pójdziesz na operację, tym szybciej z niej wrócisz. Fizjoterapeuta nauczy Cię:
- Wstawania z łóżka „en bloc”: Technika wstawania bez skręcania szyi, którą będziesz musiał stosować w pierwszych tygodniach.
- Aktywacji mięśni głębokich: Nauka napinania brzucha i stabilizacji łopatek, co odciąży szyję po zabiegu.
- Odpoczynku: Dobór odpowiedniej poduszki ortopedycznej, którą warto zabrać ze sobą do szpitala.
Logistyka domowa
Przygotuj dom na powrót. Ustaw rzeczy w kuchni i łazience na wysokości wzroku, abyś nie musiał się schylać ani sięgać wysoko (co obciąża szyję). Zorganizuj pomoc w zakupach i sprzątaniu na pierwsze 2-3 tygodnie.
Jak przebiega operacja dyskopatii szyjnej?
Przed przystąpieniem do zabiegu operacyjnego kręgosłupa szyjnego pacjent przechodzi szczegółową diagnostykę, obejmującą m.in. rezonans magnetyczny oraz badania laboratoryjne.
Operacja wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym, co zapewnia pełen komfort i bezpieczeństwo podczas całego procesu. Najczęściej stosowany dostęp chirurgiczny prowadzi przez niewielkie nacięcie na przedniej powierzchni szyi, co pozwala na minimalną ingerencję w tkanki miękkie oraz szybki powrót do sprawności.
W trakcie zabiegu chirurg usuwa uszkodzony krążek międzykręgowy, który wywołuje ucisk na struktury nerwowe, a następnie wszczepia specjalny implant. W zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta stosowane są dwa główne typy implantów: sztywne, które stabilizują operowany segment, oraz ruchome, pozwalające zachować naturalną ruchomość kręgosłupa szyjnego. Wybór rodzaju protezy uzależniony jest od stopnia uszkodzenia oraz oczekiwań dotyczących zakresu ruchu po zabiegu.
Dodatkowo należy pamiętać, że:
- Czas trwania operacji zwykle wynosi od 1 do 2 godzin, a większość pacjentów może być pionizowana już następnego dnia po zabiegu.
- Nowoczesne techniki chirurgiczne ograniczają ryzyko powikłań i skracają okres rekonwalescencji.
- Zabieg umożliwia szybkie złagodzenie bólu i poprawę funkcji neurologicznych, co przekłada się na lepszą jakość życia.
- Po operacji zalecana jest rehabilitacja ukierunkowana na przywrócenie siły mięśniowej oraz pełnej ruchomości szyi.
Dzięki postępowi w zakresie technik operacyjnych oraz rozwoju nowoczesnych implantów, leczenie chirurgiczne schorzeń odcinka szyjnego kręgosłupa staje się coraz bezpieczniejsze i skuteczniejsze. Odpowiednio przeprowadzona procedura pozwala nie tylko wyeliminować źródło bólu, ale także zapobiegać dalszym powikłaniom neurologicznym i umożliwia szybki powrót do codziennych aktywności.
Powikłania po operacji dyskopatii szyjnej – Czego się spodziewać?
Każda operacja niesie ryzyko, choć w przypadku szyi jest ono statystycznie niskie (ok. 1-3%).
Problemy przejściowe
- Dysfagia: Trudności z przełykaniem (uczucie „guli” w gardle). Występuje u wielu pacjentów, wynika z obrzęku tkanek miękkich szyi. Zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni lub tygodni. Wymaga jedzenia miękkich, chłodnych pokarmów (lody, jogurty).
- Chrypka: Wynik podrażnienia nerwu krtaniowego wstecznego. Rzadko bywa trwała.
Ryzyko neurologiczne
Uszkodzenie korzenia nerwowego lub rdzenia jest ekstremalnie rzadkie dzięki mikroskopom. Czasem zdarza się wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego (gdy opona twarda jest cienka), co wymaga dłuższego leżenia na płasko.
Choroba sąsiedniego segmentu (ASD)
To powikłanie odległe. Jeśli usztywnimy jeden segment (np. C5-C6), sąsiednie poziomy (C4-C5 i C6-C7) muszą przejąć jego ruchomość i obciążenia. Po kilku-kilkunastu latach mogą one ulec szybszemu zużyciu. Dlatego tak ważna jest dbałość o ergonomię po operacji.
Rekonwalescencja po operacji dyskopatii szyjnej
Proces powrotu do zdrowia po operacji w odcinku szyjnym kręgosłupa przebiega zazwyczaj sprawnie, jednak wymaga przestrzegania określonych zaleceń.
Hospitalizacja po zabiegu trwa zwykle 1–2 dni, a pacjent jest pionizowany już następnego dnia. W pierwszych tygodniach po operacji zaleca się ograniczenie intensywnej aktywności fizycznej oraz unikanie dźwigania ciężkich przedmiotów czy gwałtownych ruchów szyją. Noszenie kołnierza ortopedycznego przez okres 4–6 tygodni może być wskazane, aby zapewnić stabilizację i ochronę operowanego segmentu kręgosłupa.
Rehabilitacja odgrywa istotną rolę w procesie rekonwalescencji – już kilka dni po zabiegu wdrażane są indywidualnie dobrane ćwiczenia mające na celu przywrócenie ruchomości szyi oraz wzmocnienie mięśni. Stopniowy powrót do codziennych czynności jest możliwy po około 6–12 tygodniach, choć czas ten może różnić się w zależności od rozległości operacji i tempa regeneracji organizmu. Prawidłowo prowadzona fizjoterapia minimalizuje ryzyko nawrotu dolegliwości i wspiera pełne odzyskanie sprawności.
Dla wielu osób powrót do zdrowia po operacji dyskopatii szyjnej oznacza nie tylko ustąpienie bólu, ale także poprawę jakości życia i możliwość ponownego podejmowania ulubionych aktywności. Warto pamiętać o znaczeniu współpracy z zespołem rehabilitacyjnym oraz o systematycznym wdrażaniu zaleceń lekarskich, by osiągnąć optymalne efekty leczenia.
Efekty i korzyści z operacyjnego leczenia dyskopatii szyjnej
Po przeprowadzeniu operacji w odcinku szyjnym kręgosłupa pacjenci najczęściej doświadczają wyraźnej ulgi w bólu oraz poprawy funkcji neurologicznych. Ustąpienie przewlekłych dolegliwości pozwala na powrót do codziennych aktywności, a także na odzyskanie pełniejszej sprawności ruchowej.
Dzięki eliminacji ucisku na struktury nerwowe, wiele osób zauważa również zanik drętwienia kończyn i wzrost siły mięśniowej, co przekłada się na większą samodzielność i komfort życia. Warto podkreślić, że nowoczesne techniki chirurgiczne oraz indywidualnie dobrane implanty umożliwiają zachowanie naturalnej ruchomości szyi lub jej stabilizację – w zależności od potrzeb klinicznych.
Efekty operacyjnego leczenia dyskopatii szyjnej są zazwyczaj długoterminowe, jednak – jak przy każdym zabiegu – istnieje ryzyko powikłań, takich jak infekcje, zaburzenia gojenia czy przejściowe ograniczenie ruchomości. Regularna rehabilitacja oraz ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarskich minimalizują te zagrożenia i wspierają proces regeneracji. .
Dlaczego warto wybrać Galileo Medical przy operacji dyskopatii szyjnej?
Wybór odpowiedniego ośrodka do leczenia operacyjnego schorzeń kręgosłupa szyjnego ma ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa i komfortu pacjenta. Galileo Medical wyróżnia się na tle innych placówek dzięki połączeniu nowoczesnych metod diagnostycznych, zaawansowanych technologii oraz doświadczenia interdyscyplinarnego zespołu specjalistów. Każdy przypadek traktowany jest indywidualnie – plan terapii dostosowywany jest nie tylko do obrazu klinicznego, ale również do stylu życia i oczekiwań pacjenta. Dzięki temu możliwe jest osiągnięcie najlepszych rezultatów zarówno w zakresie samego zabiegu, jak i późniejszej rehabilitacji.
Pacjenci mogą liczyć na kompleksową opiekę przed- i pooperacyjną, obejmującą konsultacje lekarskie, wsparcie fizjoterapeutyczne oraz psychologiczne. Zespół Galileo Medical współpracuje ze sobą na każdym etapie leczenia, co przekłada się na skuteczność terapii i poczucie pełnego zaopiekowania. W codziennej praktyce wykorzystujemy innowacyjne rozwiązania, które przyspieszają proces powrotu do zdrowia i minimalizują ryzyko powikłań.
Troska o dobrostan pacjentów przejawia się również w transparentnej komunikacji oraz wysokich standardach etycznych. W Galileo Medical każdy pacjent może liczyć na empatyczne podejście, rzetelną informację i wsparcie na każdym etapie leczenia operacyjnego dyskopatii szyjnej. To właśnie te wartości sprawiają, że coraz więcej osób decyduje się powierzyć swoje zdrowie naszemu zespołowi.
Historia pacjenta (Case Study) – Od niedowładu do sprawności
Przypadek Pana Piotra pokazuje, że nawet przy zaawansowanych objawach neurologicznych, szybka decyzja o operacji i profesjonalna rehabilitacja pozwalają na całkowity powrót do zdrowia.
Pacjent: Piotr, 48 lat, stolarz (praca fizyczna wymagająca precyzji).
Stan przed operacją:
Piotr zgłosił się z potwornym bólem prawej ręki, który trwał od 2 miesięcy. Leki i „nastawianie” u kręgarza nie pomogły. W dniu wizyty w Galileo Medical Piotr nie był w stanie utrzymać w prawej dłoni kubka z kawą, a mięśnie przedramienia były widocznie chudsze (zanik).
Diagnoza: MRI wykazało masywną, twardą przepuklinę C6-C7 uciskającą korzeń. Badanie wykazało niedowład (siła mięśniowa 3/5).
Decyzja: Natychmiastowe skierowanie do neurochirurga. Wykonano zabieg ACDF C6-C7 (usunięcie dysku, wstawienie implantu PEEK i płytki).
Proces powrotu do zdrowia:
- Doba 1: Ból ręki (rwa barkowa) ustąpił natychmiast po wybudzeniu – to efekt odbarczenia nerwu. Pozostał ból rany i trudności z przełykaniem.
- Tydzień 2-4: Piotr trafił do rehabilitacji w Galileo Medical. Skupiliśmy się na mobilizacji blizny (która ciągnęła przy połykaniu) i neuromobilizacjach nerwu promieniowego, aby wspomóc regenerację osłabionych włókien.
- Miesiąc 2-3: Intensywny trening siłowy. Nerw był wolny, ale mięśnie ręki były słabe. Piotr ćwiczył z taśmami oporowymi i hantlami, odbudowując biceps i triceps. Pracowaliśmy nad stabilizacją łopatki, która „odstawała” z powodu osłabienia.
Efekt końcowy:
Po 4 miesiącach Piotr wrócił do warsztatu stolarskiego. Siła chwytu wróciła w 100%. Zakres ruchu szyi jest niemal pełny (usztywnienie jednego poziomu jest nieodczuwalne w życiu codziennym). Piotr nauczył się pracować w bardziej ergonomicznych pozycjach i robić przerwy na ćwiczenia retrakcji. Operacja uratowała go przed trwałym inwalidztwem zawodowym.
Podsumowanie
Operacja dyskopatii szyjnej to nie koniec świata, a często początek drugiego, bezbolesnego życia. Współczesna medycyna oferuje rozwiązania (implanty, mikroskopy), które czynią ten zabieg bezpiecznym i skutecznym. Jednak chirurg robi tylko 50% roboty – usuwa przeszkodę. Drugie 50% należy do Ciebie i Twojego fizjoterapeuty. To rehabilitacja decyduje o tym, czy blizna będzie elastyczna, czy mięśnie odzyskają siłę i czy sąsiednie dyski nie ulegną przeciążeniu w przyszłości.
W Galileo Medical mamy doświadczenie w prowadzeniu pacjentów „od szwu do sportu”. Zapewniamy opiekę na każdym etapie – od przygotowania prehabilitacyjnego po zaawansowany trening medyczny.
Czeka Cię zabieg? Boisz się o swoją sprawność?
Skonsultuj się z nami. Pomożemy Ci przejść przez ten proces bezpiecznie.
👉 Umów wizytę w Galileo Medical!
FAQ
Czym jest operacja w przypadku dyskopatii szyjnej i kiedy jest wskazana?
Operacja przy dyskopatii szyjnej polega zwykle na usunięciu nieprawidłowego jądra miażdżystego lub zmian zwyrodnieniowych z danego segmentu szyjnego, aby zapewnić odbarczeniu struktur nerwowych — nerwowe i rdzeń kręgowy. Decyzję o zabiegu chirurgicznym podejmuje się po nasileniu objawów takich jak silny zespół bólowy kręgosłupa, objawy uszkodzenia nerwów czy brak poprawy mimo leczenia zachowawczego.
Jak wygląda dostęp chirurgiczny i na czym polega operacja szyjna z dostępu przedniego?
Przy szyjnej z dostępu przedniego chirurg wykonuje cięcie i tworzy dostęp do przedniej powierzchni kręgosłupa, co umożliwia dokładne usunięcie przepukliny krążka międzykręgowego w odcinku szyjnym oraz zmian choroby zwyrodnieniowej. Taki dostęp do przedniej powierzchni kręgosłupa pozwala na precyzyjne odbarczenie nerwów rdzeniowych i stabilizację segmentu przy pomocy implantu, jeśli jest to konieczne.
Jakie badania poprzedzają kwalifikację do zabiegu i jaką rolę odgrywają badania obrazowe?
Przed operacją wykonuje się badania obrazowe, takie jak rtg kręgosłupa szyjnego, rezonans magnetyczny czy CT, które pokazują uszkodzenia w obrębie dysku szyjnego i dokładnie lokalizują problem pomiędzy kręgami. Te badania pomagają ocenić stopień choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa szyjnego i zaplanować zabieg oraz ewentualne użycie implantu do stabilizacji.
Jakie są potencjalne korzyści i ryzyka — czy po operacji możliwy jest powrót do pełnej aktywności?
Głównym celem operacji jest odbarczeniu struktur nerwowych i złagodzenie objawów zespołu bólowego kręgosłupa oraz zapobieganie dalszemu uszkodzeniu nerwów. Wiele osób osiąga powrót do pełnej aktywności, choć tempo powrotu zależy od rodzaju zabiegu, stopnia zmian chorobowych i fazy gojenia. Standardowo pacjenci obserwowani są przez kilka dni po operacji, a pełna rehabilitacja może trwać tygodnie lub miesiące.
Gdzie najlepiej wykonać zabieg i jak przygotować się do konsultacji w centrum medycznym?
Wybierając centrum medyczne warto upewnić się, że zespół ma doświadczenie w chirurgii kręgosłupa i dostęp do nowoczesnych badań obrazowych. Na konsultacji omówiona zostanie diagnoza obejmująca problem w obrębie przedniej powierzchni kręgosłupa i pomiędzy kręgami, przedstawione opcje — np. usunięciu nieprawidłowego dysku szyjnego oraz ewentualna pomoc implantu — oraz plan dotyczący zachowania ruchomości danego segmentu szyjnego po zabiegu.
Przeczytaj również:
Choroba Scheuermanna – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie kifozy młodzieńczej
Ćwiczenia na lumbago – skuteczne sposoby na ból dolnej części pleców
Dyskopatia lędźwiowa – Objawy, Etapy i Nowoczesne Leczenie
Dyskopatia lędźwiowa a ból nóg – przyczyny, objawy, diagnostyka i skuteczne leczenie
Dyskopatia lędźwiowa a jelita – jak schorzenia kręgosłupa wpływają na pracę układu trawiennego?
Dyskopatia lędźwiowa jak spać, by zmniejszyć ból i poprawić jakość snu?
Dyskopatia szyjna – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie
Dyskopatia szyjna ćwiczenia w domu – jak zredukować ból i poprawić ruchomość szyi?
Bibliografia:
Andrzej Radek, Choroby kręgosłupa. Diagnostyka i leczenie, PZWL, Warszawa 2019.
Wojciech Kloc, Neurochirurgia. Praktyczny przewodnik dla lekarzy i studentów, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2021.
Jerzy Kiwerski, Rehabilitacja medyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2017.
Marek Harat, Podstawy neurochirurgii, Via Medica, Gdańsk 2018.
Adam Stępniak (red.), Kręgosłup szyjny – diagnostyka i leczenie, Medical Tribune Polska, Warszawa 2020.
Bartosz Godlewski, Zwyrodnienia kręgosłupa. Diagnostyka i leczenie zachowawcze oraz operacyjne, MedPharm Polska, Wrocław 2016.
